Nöbetçi Eczaneler
“Büyüyen Çaycuma’nın Küçülen Vicdanları: Gençliğimizi Nereye Gömüyoruz?” başlıklı yazı, kentimizde yaşanan acı olaylara ve gençlerin karşı karşıya bulunduğu tehlikelere dikkat çekiyor. Bu kaygıyı paylaşıyorum. Ancak yazıda kentin büyümesiyle şiddet ve bağımlılık arasında kurulan ilişkiyi sorunlu buluyorum. Haklı bir endişe, yanlış bir açıklamaya dayandırıldığında çözüm arayışını da yanlış yönlendirebilir.
Kentin büyümesiyle şiddet ve bağımlılık aynı kefeye konulamaz. Bunlar farklı göstergelerle incelenmesi gereken süreçlerdir. Aralarındaki olası bağlantılar elbette araştırılabilir. Ancak böyle bir ilişkinin varlığı, çarpıcı bir benzetmeyle değil, somut veriler ve neden-sonuç bağını gösteren bulgularla ortaya konulmalıdır.
Yazı açıkça “büyüme suç doğurur” demese de büyümeyi toplumsal çürümenin karşısına yerleştiren anlatısı, okuru böyle bir ilişki düşünmeye yöneltiyor. Tartışılması gereken de bu anlatının dayandığı varsayımdır.
Bir yerde hem yapılaşmanın artması hem suç olaylarının yaşanması, yapılaşmanın suçu doğurduğunu göstermez. Hatta iki göstergenin birlikte arttığı saptansa bile nedensellik ayrıca araştırılmalıdır. Bilimsel düşüncenin temel ayrımlarından biri budur: Birlikte görülme ile neden-sonuç ilişkisi farklı şeylerdir.
Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisinin 2019 Küresel Cinayet Araştırması, kentlerin büyümesi ile cinayet arasında kaçınılmaz bir ilişki kurulamayacağını gösteren bulgular sunuyor. Raporda incelenen 68 kentte, 2005–2016 döneminde toplam nüfus yüzde 9 artarken cinayet sayısının yüzde 26 azaldığı belirtiliyor. Bu bulgu, büyümenin suçu azalttığını da tek başına kanıtlamaz. Fakat “kent büyüdükçe şiddet artar” biçimindeki genellemenin geçersizliğini açıkça ortaya koyar.
Kentleşmenin toplumsal risklerle hiçbir ilişkisi bulunmadığını söylemek de aynı ölçüde yanlış olur. Hızlı nüfus artışına eğitim, sağlık, barınma ve sosyal destek hizmetleri yetişemiyorsa; eşitsizlik ve dışlanma derinleşiyorsa sorunlar ağırlaşabilir. Burada araştırılması gereken, büyümenin kendisinden çok, nasıl yönetildiği ve imkânların nasıl paylaşıldığıdır.
Yeni bir fabrika, gençlere istihdam ve gelecek umudu sağlayabilir. Yeni bir kamusal alan, insanların karşılaşmasını ve toplumsal bağların güçlenmesini kolaylaştırabilir. Bunların hangi sonuçları doğurduğu, yalnızca varlıklarına bakılarak belirlenemez.
Çaycuma Belediyesi de imkânlarını zorlayarak kenti sosyal donatılarla zenginleştirmeye çalışıyor. Bu emeği yalnızca bina ve beton üzerinden değerlendirmek, kentte ortak yaşamı güçlendirmeye yönelik emeği gözden kaçırmak olur. Sosyal donatıların değeri, gençlere buluşma, üretme ve kent yaşamına katılma imkânları sunabildiği ölçüde artar. Bu çabaların varlığı, bütün ihtiyaçların karşılandığını göstermez. Ancak yaşanan her ağır olay da yapılanları anlamsızlaştırmaz. Sağlıklı değerlendirme, hem emeği teslim etmeyi hem eksikleri somut biçimde ortaya koymayı gerektirir.
Bir cinayet, başlı başına ağır bir felakettir. Ancak bir olayın ağırlığı ile bir kentteki yaygınlığı ayrı konulardır. Çaycuma’da şiddetin arttığını söylemek için yıllara göre karşılaştırılabilir kayıtlara, nüfusa oranlanmış göstergelere ve olayların niteliğine bakmak gerekir. Haber sayısı, olay sayısının; televizyon görünürlüğü, toplumsal yaygınlığın doğrudan ölçüsü değildir.
Uyuşturucu kullanımının ortaokul yaşlarına indiği iddiası da aynı titizlikle ele alınmalıdır. Tek bir çocuğun risk altında bulunması bile müdahale için yeterlidir. Fakat tekil bir vakanın varlığı, kullanımın bütün bir yaş grubunda yaygınlaştığını veya başlangıç yaşının zaman içinde düştüğünü göstermeye yetmez. Bunlar farklı veriler gerektiren farklı iddialardır.
Sorunun önemini kabul etmek için onu olduğundan yaygın göstermek gerekmez. Veri istemek duyarsızlık değil, etkili müdahalenin gereğidir.
Kayıp vakaları, şüpheli ölümler, cinayetler ve madde kullanımı arasında bazı durumlarda bağlantı bulunabilir. Ancak bu bağlantı her olay için ayrıca gösterilmelidir. Hepsini tek bir “çürüme” anlatısında toplamak, farklı nedenleri ve farklı müdahale ihtiyaçlarını görünmez kılar. Madde kullanımı ile bağımlılık da birbirinin yerine gelişigüzel kullanılabilecek kavramlar değildir.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin gençlik şiddetine ilişkin değerlendirmesi, bireysel özelliklerin, aile ve akran ilişkilerinin, mahalle koşullarının ve toplumsal etkenlerin birlikte incelenmesi gerektiğini vurgular. Üstelik bir risk etkeninin bulunması, onun doğrudan neden olduğu anlamına da gelmez.
Dolayısıyla bir gencin yaşadığı sorunu “vicdan eksikliği” ile açıklamak, açıklanması gereken şeyi ahlaki bir sıfatla yeniden adlandırmaktır. Madde kullanan bir çocuğu, madde ticaretinden kazanç sağlayan kişiyle aynı ahlaki kategoriye yerleştirmek ise korunma ve destek ihtiyacını gözden kaçırır.
Anne babaların çocuklarıyla güven ilişkisi kurması, sorunları fark etmesi ve yardım araması elbette önemlidir. Ancak buradan “önce aileler kontrol etsin” sonucuna geçildiğinde kamusal sorumluluk geri plana düşebilir.
Dünya Sağlık Örgütü ile Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisinin ortak önleme standartları, bilimsel kanıta dayanan ve sağlığı merkeze alan bir yaklaşım benimser. Bu çerçeveden hareketle yerelde sorulması gereken sorular somuttur: Okullardaki rehberlik kapasitesi yeterli mi? Gençler psikososyal desteğe ulaşabiliyor mu? Aileler nereye başvuracağını biliyor mu? Kurumlar arasında işler bir yönlendirme sistemi var mı?
Belediye, eğitim ve sağlık kurumları, kolluk, sosyal hizmetler ve sivil toplum kendi görevleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Hiçbir kurumun görevini yeterince yaptığı ya da yapmadığı, yalnızca genel kanaatle ilan edilemez.
Çaycuma Kent Konseyi de gençlerin doğrudan katıldığı, kişisel bilgileri koruyan, veriye dayalı bir değerlendirme sürecine öncülük edebilir. Böyle bir çalışma, kaygıyı ölçülebilir hedeflere ve izlenebilir sorumluluklara dönüştürür.
Kalkınmanın yalnızca fiziki yatırımlarla ölçülemeyeceği doğrudur. Gençlerin güvenliği, yaşam kalitesi ve geleceğe erişimi de gelişmenin ölçütleridir. Fakat bu doğruluk, kentte yaşanan her toplumsal sorunu kentin büyümesinin karşısına koymayı haklı çıkarmaz.
Bir kentin büyümesi, vicdanının küçüldüğünün kanıtı değildir. Çaycuma’nın gençlerine karşı sorumluluğumuz, sorunların nedenlerini ortaya çıkarıp büyüyen imkânların her gence ulaşmasını sağlamakla yerine getirilir.