Çaycuma Belediyesinin kendi atölyelerinde imal edip kafe olarak hizmete sunacağı “çektirme”, bölgemizin unutulmaya yüz tutan bir deniz taşıtını yeniden gündeme taşıdı. Tam bir “kültür mirası” niteliği taşıyan çektirmeler, yakın zamanlara kadar “taka” ile birlikte Karadeniz’in en çok bilinen deniz taşıtlarıydı. Geniş gövdeli ve yüksek pruvalı (burunlu) olan çektirmeler, bir zamanlar Karadeniz’in tüm yükünü çeken geleneksel ahşap teknelerdi.
50 İLE 250 TON ARASINDA YÜK TAŞIMA KAPASİTESİNE SAHİPTİ
Yüzyıllar önce yelkenli olarak taşımacılığa başlayan çektirmelerde, teknolojinin gelişmesiyle birlikte dizel motorlar kullanılmaya başladı. 50 ile 250 ton arasında yük taşıma kapasitelerine sahip çektirmeler, “yük” ve “balıkçı” çektirmeleri olarak ikiye ayrılıyordu.
KARADENİZ’E ÖZGÜ BİR FORMDA AMASRA, KURUCAŞİLE VE SİNOP’TA ÜRETİLDİ
Osmanlı döneminden bu yana babadan oğula aktarılan gemi yapımcılığı geleneğinin bir ürünü olan çektirmeler; Karadeniz’in dalgalı ve ani fırtınalı yapısına dayanabilmesi için özgün bir formda tasarlanır Amasra, Kurucaşile ve Sinop’taki atölyelerde balta ve ayak keserleri ile imal edilirdi.
İMALATINDA YÖRENİN AĞAÇLARI KULLANILIRDI
Dayanıklılık ve esneklik sağlaması için iskeletinde bölgenin nitelikli meşe ağacı kullanılan çektirmelerin dış kaplamasında ise yine bölgenin suya dayanıklılığı yüksek kestane veya çam ağaçları tercih edilirdi. Boya tutma özelliği yüksek olan çam ağacına göre daha uzun ömürlü olan kestane, yapısındaki “karasu” nedeniyle pek boya tutmaz, bu yüzden kestane gövdeli çektirmeler adeta boyasız gibi görünürdü.
BABADAN OĞULA AKTARILAN BİR ZANAATTI
Planı projeyi kâğıt üzerine çizmeden, tamamen göz kararı ve “endam” denilen geleneksel oran-orantı yöntemiyle yapılan çektirmeler, babadan oğula aktarılan bir zanaatın ürünüydü. Karadeniz insanının denizcilik tecrübesine göre şekillenip geleneksel bir üretim biçimine dönüşen çektirmeler, 1980’lerin ortalarından sonra yerini küçük ölçekli sac gemilere bıraktı.
ZONGULDAK KÖMÜRÜNÜ İSTANBUL’A TAŞIYARAK ÜLKENİN SANAYİLEŞMESİNİ SAĞLADI
Kent hafızasında da yer tutan çektirmeler, ekmeğini denizden çıkaran insanların verdiği büyük mücadeleyi kuşaktan kuşağa aktaran bir kültür köprüsü işlevi gördü. Zonguldak havzasından çıkarılan taşkömürünü İstanbul’a ve diğer kıyı kentlerine taşıyan çektirmeler, bu hizmetleriyle ülkenin sanayileşmesinde de rol oynadı.
MARMARA’DA DA KULLANILDI
Çektirmeler Marmara Denizi’nde de kullanıldı. İstanbul kıyılarındaki küçük çektirmeler günlük sebze ve meyve ihtiyacının karşılanmasında; Marmara Denizi’nde çalışan görece büyük olanlar ise özellikle Marmara Adası’ndan çıkarılan mermerin, hasat edilen zeytin ve zeytinyağının, Güney Marmara’da yetişen sebze-meyvelerin pazarlara naklinde kullanıldı.
BİR KÜLTÜR MİRASI YAŞATILIYOR
Çaycuma Belediyesi kente nitelikli bir mekân kazandırmak, yeni bir sosyal merkez oluşturmak ve bölgenin kültür mirasını yaşatmak amacıyla bir çektirme yapma kararı aldı. Tümüyle kendi atölyeleri, kendi personeli ve kaynaklarıyla yaklaşık bir yılda tamamlanıp “kafe” olarak kullanılmak üzere ekolojik göletin kenarına yerleştirildi.

