Nöbetçi Eczaneler
“İnsanlar unutsa da topraklar unutmaz.” [Rum göçmeni yaşlı bir kadının torununa bıraktığı vasiyet]
Zorunlu Göçün Sessiz Çığlığı: Mübadele
1923 yılında Türkiye ile Yunanistan arasında imzalanan Nüfus Mübadelesi Anlaşması, ulus-devlet inşası adına yapılmış en sert demografik mühendislik projelerinden biriydi. Din esasına dayalı bu zorunlu göç politikasıyla, bin yıllık çok kültürlü yaşam çöktü; insanlar doğdukları topraklardan, komşularından, geçmişlerinden koparıldı. Bu “uyum” adı altındaki tasfiye, kimlikleri rakamlara, hayatları istatistiklere indirgedi.
Zonguldak’ın bereketli ilçesi Çaycuma’dan da pek çok Ortodoks Hristiyan Rum aile, doğup büyüdükleri topraklardan sürülerek Yunanistan’a gönderildi. Göç edenlerin bir kısmı, Selanik’in batısındaki Skydra (Σκύδρα) adlı küçük kasabaya yerleştirildi. O tarihten bu yana Skydra ile Çaycuma arasında görünmeyen ama güçlü bir tarihsel bağ var.
Skydra ve Çaycuma Arasında Görünmeyen Bağlar
Skydra’da yaşayan mübadil torunları hâlâ Türkçe konuşuyor. Dedelerinden miras kalan sözleri, yemek tariflerini, türküleri yaşatıyorlar. Anlattıkları arasında “Filyos kıyısında balık tutmak”, “Çarşamba Pazarı’nda alışveriş yapmak” gibi sahneler yer alıyor. Bu anılar sadece bir coğrafyanın değil, aynı zamanda bir kimliğin ve aidiyetin parçaları.
Bu bağ, yüz yıl sonra bile kopmamışsa, bu halklar arasında hâlâ umut, hâlâ merhamet, hâlâ kardeşlik duygusu var demektir.
Kardeşlik Sadece Sembol Değil, Onarıcı Bir Eylem
Bugün Çaycuma ile Skydra’nın kardeş şehir ilan edilmesi, geçmişin acılarını inkâr etmeksizin, geleceğe barış ve diyalog taşımak adına çok kıymetli bir adım olacaktır. Bu tür ilişkiler yalnızca sembolik değil; kültürel iyileşme, hafızanın onarımı ve toplumsal empati için gereklidir.
Safranbolu ile Skydra arasında 2009 yılında kurulan kardeş şehir ilişkisi örnektir. Çaycuma’nın da benzer bir adım atması, mübadeleyle parçalanan bu iki halkın yeniden gönül bağı kurmasını sağlar.
Yerel Diplomasiye Ortak Çağrı
Buradan açık bir çağrıda bulunuyoruz:
Çaycuma Belediyesi’ne ve özellikle Belediye Başkanı Sayın Bülent Kantarcı’ya çağrımızdır:
Skydra ile kardeş şehir protokolünün temellerini atın. Tarihî bağların gölgesinde şekillenecek bu ilişki, sadece geçmişin onarımı değil, geleceğin ortak inşası olacaktır. Bu adım, yerel yönetimlerin barış ve kültür alanında üstlenebileceği sorumluluğa örnek teşkil edecektir.
Aynı zamanda Çaycuma’daki sivil toplum kuruluşlarını, kent konseyini, kültür derneklerini ve üniversiteleri de sürece aktif şekilde dâhil olmaya davet ediyoruz:
• Ortak tarih üzerine sempozyumlar ve belgesel projeleri üretilebilir,
• Mübadil torunlarının tanıklıkları kayıt altına alınabilir,
• Öğrenci değişimi ve kültürel ziyaretler organize edilebilir,
• Skydra ile gönül köprüleri, somut adımlarla pekiştirilebilir.
Çaycuma’nın Almanya’nın Lennestadt kentiyle başarıyla yürüttüğü kardeş şehir ilişkisi, bu anlamda ilham verici ve yol göstericidir.
Skydra’dan Çaycuma’ya Bir Mektup
Sevgili Çaycuma,
Dedem, ayrıldığında henüz 12 yaşındaymış. Filyos kıyısında balık tutmayı, Çarşamba Pazarı’nda annesiyle alışveriş yapmayı, akşamları komşularla yapılan sohbetleri anlatırdı. O günleri özlemle yad ederken, gözleri hep nemli olurdu.
Ben şimdi Skydra’da yaşıyorum. Dedemin anlattığı toprakları hiç görmedim ama kalbimde derin bir bağ hissediyorum. Türkçeyi unutmamaya çalışıyorum; çünkü bu dil, dedemin anılarını yaşatıyor.
Eğer bir gün yollarımız kesişirse, dedemin hikâyelerini seninle paylaşmak isterim. Belki birlikte geçmişin izlerini sürer, geleceğe dostluk köprüleri kurarız.
Sevgiyle,
Elena
Son Söz
Tarih, yüzleşilmediğinde kapanmaz; üstü örtüldüğünde değil, onarıldığında iyileşir.
Devletler sınırlar çizer, halklar köprü kurar.
Haydi Çaycuma! Skydra’yla kardeş olalım.
Geçmişin yükünü hafifletelim, geleceğe birlikte yürüyelim.
Dipnot: 1923 Nüfus Mübadelesi Hakkında
Türkiye ile Yunanistan arasında 30 Ocak 1923’te imzalanan anlaşmaya göre, yaklaşık 1,5 milyon Ortodoks Hristiyan Rum Yunanistan’a, 500 bin civarında Müslüman Türk ise Türkiye’ye zorunlu olarak göç ettirildi. Bu süreçte Anadolu’nun ve Balkanların kadim halkları yerlerinden edildi. Mübadele, modern tarihin en kapsamlı ve acı dolu kitlesel nüfus hareketlerinden biri olarak kayda geçmiştir.