Çaycuma’da son dönemde peş peşe gelen adli vaka haberleri, ilk bakışta “asayiş” başlığı altında okunuyor. Bir kaza, bir saldırı, bir intihar girişimi… Haber dili olayları tek tek sıralıyor; fakat bu parçalı anlatı, meselenin asıl boyutunu gizliyor. Çünkü ortada münferit olaylardan çok daha derin, daha yapısal bir sorun var: ekonomik güvencesizlikle beslenen, görünmez ama sürekli bir toplumsal gerilim.
Yakın zamanda alacağını tahsil edemediği için yaşamına son verme noktasına sürüklenen bir işçinin yaşadıkları, bu gerilimin en çıplak hâllerinden yalnızca biri. Bu tür vakaları bireysel psikolojiyle, “anlık öfke” ya da “kişisel zayıflık” üzerinden okumak, hem kolaycıdır hem de gerçeği örter. Çünkü bu tür kırılmalar, bireylerin iç dünyasında değil; sosyal ve ekonomik düzenin ürettiği baskı alanlarında şekillenir.
Ekonomik Güvencesizlik ve Sosyal Çözülme
Çaycuma gibi sanayi, tarım ve hizmet sektörlerinin iç içe geçtiği ilçelerde ekonomik dalgalanmalar doğrudan ve sert hissedilir. Bir taşeronun ödeme yapmaması, bir fabrikanın daralması, bir esnafın kepenk indirmesi; zincirleme biçimde yüzlerce haneyi etkiler. Bu etkiler çoğu zaman resmi istatistiklere yansımaz. Ancak mahallelerde, kahvehanelerde ve evlerin mutfaklarında birikir.
Bu birikim, yalnızca yoksulluk üretmez; geleceksizlik duygusu üretir. İnsanlar emeklerinin karşılığını alamadıklarında, hukuki yolların pahalı ve yavaş olduğunu gördüklerinde, sosyal destek mekanizmalarının keyfîliğini deneyimlediklerinde; sessizleşmezler. Aksine, toplum içinde görünmeyen ama derin çatlaklar oluşur.
İşte adli vaka diye sunulan birçok olay, bu çatlakların yüzeye çıkmış hâlidir.
“Asayiş” Söylemi ve Yanıltıcı Güvenlik Dili
Yerel ölçekte yaşanan her kriz, hızla güvenlik diline tercüme ediliyor. Oysa güvenlik söylemi, çoğu zaman sorunun nedenlerini değil sonuçlarını yönetir. Şiddet, suç ya da intihar girişimleri üzerinden kurulan bu dil; ekonomik adaletsizliği, emeğin değersizleşmesini ve hukuka erişim sorununu perdelemeye yarar.
Bu noktada kritik soru şudur: Sorun gerçekten güvenlik mi, yoksa adaletin sistematik olarak geri çekilmesi mi?
Çünkü hukukun, sosyal devletin ve kamusal sorumluluğun zayıfladığı yerde devlet, yurttaşına koruma sunmaz; yalnızca denetim uygular. Bu da toplumu ayakta tutmaz, yalnızca baskı altında tutar.
Yerel Ölçekte Devletin Görünürlüğü
Bugün Çaycuma’da birçok yurttaş için devlet; sosyal hakları güvence altına alan, emeği koruyan bir yapı olmaktan çok, uzaktan konuşan ama yakına gelmeyen bir otorite olarak algılanıyor. Sosyal destekler süreklilikten yoksun, hukuki süreçler caydırıcı(!), emek uyuşmazlıklarında yurttaş çoğu zaman yalnız.
Bu yalnızlık hâli, bireysel bir ruh hâli değil; politik bir sonuçtur.
İnsanlar sorunlarını hukukla değil, susarak ya da şiddetle çözmeye yöneliyorsa; bu, bireylerin değil sistemin iflasıdır.
Asıl Mesele Ne?
Çaycuma’daki tablo, Türkiye’nin birçok ilçesinde görülen daha geniş bir örüntünün parçasıdır. Yoksulluğun yönetildiği, güvencesizliğin normalleştirildiği, hukukun erişilmez kılındığı bir düzen; kaçınılmaz olarak toplumsal gerilim üretir. Bu gerilim bir süre bastırılabilir. Ancak bastırılan her şey gibi, sonunda daha sert biçimde geri döner.
Bu nedenle mesele birkaç adli vaka değildir. Mesele, hangi toplumsal düzenin inşa edildiğidir.
Asayiş Söylemiyle Gizlenen Yapısal Çöküş
Çaycuma’daki gelişmeleri “asayiş sorunu” olarak okumak, gerçeği eksik değil, yanlış okumaktır. Ortada bireysel patolojiler değil; güvencesizliği yöneten, yoksulluğu siyasallaştıran ve hukuku caydırıcı bir aygıta dönüştüren bir iktidar mimarisi vardır. Devlet, yurttaşını sosyal haklarla ayakta tutmak yerine denetim ve ceza rejimiyle yönetmeyi tercih ettiğinde, ortaya çıkan her kriz kaçınılmazdır. Bugün Çaycuma’da yaşanan her gerilim, bu tercihin yerel ölçekteki sonucudur. Sorunu kriminal vakalar üzerinden tartışmak, yapısal çöküşü perdelemekten başka bir işe yaramaz. Asıl mesele güvenlik değil; adaletin sistematik olarak geri çekilmesidir.