Çaycuma’da Felsefe Günü

Prof. Dr. H. Haluk Erdem Milet’ten yükselen düşünsel geleneğin evrensel boyutunu ve felsefenin yaşam içindeki yerini anlattı.

Çaycuma'da Felsefe Günü

“Merak bizim insan kalmamıza yetecek”

Belediyemiz Çarşamba Salonu’nda yapılan “Antik Anadolu’nun Evrensel Mirası” başlıklı konferansın ikinci konuşmacısı olan Prof. Dr. H. Haluk Erdem Milet’ten yükselen düşünsel geleneğin evrensel boyutunu ve felsefenin yaşam içindeki yerini anlattı. Erdem’in konuşması şu şekilde:
“Değerli başkanlarım, ev sahibi Çaycuma Belediye Başkanım, Filyos Belediye Başkanım, değerli Dekanım, Şahin Hocam, başkan yardımcılarım, gençler görüyorum gerçekten çok sevindim. Tüm katılımcıları saygıyla selamlıyorum . Biraz karmakarışık duygularda olduğumu itiraf etmeliyim. Yıllardır beraber çalıştığımız hocamı burada yeniden izledim. Bugünkü etkinlik için bize kapılarını açan Sayın Başkanım Bülent Kantarcı Bey entelektüel anlamda mekanı belki dünya ölçeğinde küçük ama mesajı, iletisi büyük bir etkinliğe ev sahibi yapıyor. İki gündür UNESCO’da bu günü kutluyoruz. En üst düzeyde kutlama mesajlar, çok selamlaır var. UNESCO’dan var, Kuçuradi ailesinin İstanbul’daki Kuçuradi Vakfının yöneticilerinden selamlar var. Hakikaten bugün çok güzel bir iş başarıldı.

MİLET’TEN GELEN SES ÇAYCUMA’DA DUYULUYOR

İtiraf edeyim, Şahin hocamla da aynı salonda olduğum için de heyecanlıyım. Müthiş heyecan verici anlattıkları? Yani gerçekten yani 3.000 yıl önceye neden gidiyoruz, ne bulacağız? Arkeologos, arkeolojinin bize gösterdiği bir tarihe gidiyoruz. Yani uzak bir tarihe 3.000 yıl tarihi olan alanlarda kazı yapıyoruz ama bu kazıda kendimizi buluyoruz, kendimizi görüyoruz, kendi hikayemizi, bugünkü karşılaştıklarımızın benzerliklerini buluyoruz. Aynı insanın aynı dünya ve evrende gökyüzü altında yaşayan bizlerin ortak hikayelerini heyecanla dinledik. Çünkü hikayemiz çok uzun, arkeologos yani kökene, doğuşa uzanıyor. Hepimiz bir şekilde kökene, doğuşa, geçmişe kendimizi anlamak için gitmez miyiz? İşte onun için gidiyoruz işte o yüzden heyecan verici. Bizi Milet’ten getirdi ve bugün Milet Aydın ili Didim ilçesi sınırlarında bir yerleşim. Bugün Çaycuma’dayız. Didim buraya yaklaşık 900 km kadar yaklaşık hadi diyelim belediyeler arasında da mesafe olsun 1.000 km. Fakat inanılmaz bir hikaye. Yani Milet’ten yayılan, gelen bir ses Çaycuma’da duyuluyor. Didim’den gelen bir mesaj buradan dünyaya ulaşıyor.

TİOS’U MİLET’İN ÇOCUĞU

Bir zamanlar 2.700 yıl önce işte bu ana toprak dediğimiz şehirlerin, kentlerin kurucusu Milet’i hocam anlattı, Tios’u bir Milet’in çocuğu olarak anlattı. Milet bir ana hiç kuşkusuz. Şehirlerin anasıdır Milet. Milet bir isim değil. Milet hakikaten yalnızca bir coğrafi parçası değil. Milet bugün neden bu salonda olduğumuzun da bir cevabı. 100 yıl sonra da bir cevap veriyor Milet bize. 2.800 yıldır verdiği bir cevap olduğu gibi. Şimdi Milet’te neler var? Hocam bunu çok güzel anlattı arkeolojik olarak yapılan çalışmalar. 2013 yılıydı sanıyorum Milet’in ana Kazı Başkanı Profesör Volkmar von Graeve hocayı çağırmıştık. Bize “Kitaplar arasında bir masa versek dünya yeter size ama biz öyle değiliz. Biz sahaya çıkıyoruz, buluntuları inceliyoruz, kazıları inceliyoruz bizim işimiz materyaller” demişti. Fakat aynı masadayız, bizi birleştiren o masa. O masa hangi disiplin olursa olsun bizi aynı hikâyenin masasında birleştiriyor. Sizler düşüncelerinizi dünyaya o evrensel düşünceleri ortaya koyan bir disiplinden geliyorsunuz. Aslında biz de bunu yapmaya çalışıyoruz. İşte kazı yaptıkça, kazılarda buluntuları buldukça, ulaştıkça onları insanlığa mal ediyoruz diyor. Asıl ortak hikâye insanlığa mal olmaktı. Çünkü insanız ve bu insanlık ailesinin bir parçasıyız. Bu aileye bir katkıydı. Nasıl bir masada sofrada herkesin çorbada tuzu varsa bu ailenin de bir tuzu arkeoloji, bir tuzu felsefe, bir tuzu maden, bir tuzu sosyoloji. O yüzden gençler bu bize neden gerekli kısmından artık kurtulalım. Gerçekten bizim hikâyemiz buralar. Hikâyemiz felsefede gerçekten en evrensel şeklini buluyor. O yüzden belki felsefe okunduğunda, bakıldığında, ilgilenildiğinde fildişi kulesinden çıkıp bizim yüzümüz olan hikâyemizi anlatıyor. Bu hikâye deyince hepimizin aklına Feridüddin Attar’ın o meşhur Mantıku’t-Tayr’da anlattığı Simurg hikayesi geliyor. Simurg hikâyesini hepiniz bilirsiniz. Doğu’nun çok güzel bir mitosudur Simurg. Kuşlar bir gün toplanmışlar. Demişler ki: “Herkesin padişahı var ama bizim yok.” İçlerinden Hüthüt, Süleyman’ın kuşu, aynı zamanda bilge çünkü nerede su varsa görüyor, buluyor kuşları oraya götürüyor. Her kuşta olmayan bir gözü var. Diyor ki: “Bir padişaha ihtiyacımız yok. Bizim padişahımız Kaf Dağı’nda.” “Peki gidelim o zaman” diyorlar. Ama çok uzun, çetin bir yol. Binlerce kuş havalanıyor. Fakat bir süre sonra yolculuktan kimi yorulanlar ağaçlara, kimi susayan acıkan da yere konuyor ve onca uzun yola çıkan kuşlar sonunda yalnızca 30 kuş olarak gidecekleri o Kaf Dağı’na varıp kapısından giriyorlar. Herkes tahtına oturmuş. Önlerine verilen kâğıtlarda yolculuk boyunca karşılaştıkları maceraları, hikâyeleri okuyorlar. İnanamıyorlar. Herkes kendi hikâyesini okuyunca şaşırıyor. “Bu bizim hikâyemiz” diyorlar. Ve birden bir ses duyuluyor: “Simurg geliyor.” Bütün kuşlar kafalarını kaldırdıklarında aynada kendi yüzlerini görüyorlar. Aslında biz de arkeolojinin, felsefenin, bilginin bize tuttuğu ve o aynaya baktığımızda kendimizi görüyoruz.

EVRENSEL OLAN BÜTÜN HİKÂYELERİN TOPLAMINDA EN GERÇEĞİ SÖYLEYEN DEMEKTİR

Şimdi Milet’teki evrensel bakışı konuşuyoruz. Bir şeyi evrensel yapan şey nedir? Neden her şey evrensel değildir? Çünkü evrensel dene şey, bütün görünümlerin, deneyimlerin, yaşantı hikâyelerimizin, hepsini içine alan en üstte hepsini açıklayabilen bir ifade. Hepimiz kendi hikâyemizi gerçek sanıyoruz ya işte evrensel olan bütün hikâyelerin toplamında en gerçeği söyleyen demektir. Demek ki o zaman felsefenin evrenselliği buradan geliyor. Yani kişi ayırt etmeden, dil din ayırt etmeden, hangi kültür, hangi coğrafya demeden bütün bunları topluyor ve öyle bir sözle buluşturuyor ki o işte o sözün içinde hepimiz varız. O yüzden felsefenin dışındayım demenin kaçar bir yolu yok. Hepimiz onun içindeyiz. Ve bu bakışa felsefe ulaşabilmişse o zaman herkesin bunun içinde yeri var demektir. O yüzden belki ben sevmiyorum ya da ilgilenmiyorum ya da hiç anlamıyorum, okuduğumu anlayamıyorum demenin bizi kurtaran tarafı yok. İçindeyiz. Az ya da çok içindeyiz. İşte bu hikâyeyi anlatan bir kültürel bir coğrafya Milet. Milet bugün Aydın ili demiştim. Şimdi oranın bir sonraki kazı başkanının daha sonra Türkçeye de çevrilen bir kitabında diyor ki: “Milet bugün Türkiye’de olabilir. Orayı Almanlar kazıyor olabilir.”

BİLGE DÜŞÜNDÜĞÜ ŞEYLERİN İÇİNDE BÜTÜN BİR YAŞAM BOYU YAŞAYAN KİŞİDİR

İşte Şahin Hocam Tios kazılarıyla Milet’i yeniden canlandırıyor. Heyecan verici. Çünkü Milet sadece bir coğrafya parçası değil. Sadece Milet’e sahip çıkmak bugün Türkiye’nin bugün en üst düzeyde yeryüzünün en ilginç hikayelerini, felsefi düşüncelerini barındırmak demektir. Yani bir coğrafyaya sahip çıkmakla aslında buraya da sahip çıkıyoruz. Şimdi o zaman sahip çıktığımız düşünceleri biraz anlamaya çalışalım. Biraz daha felsefenin içine girmeye çalışalım. Didim’de hocam anlattı bir kutsal alan var. O alanda bir yaşlı kişinin elinde matematik problemleri çözen kâğıtlar olduğunu düşünün. Bu Miletli Thales, bizden biri, tipik bir Anadolulu. Yani burada olsa bizle yemek yer, oturur, sohbet eder, Çaycuma sokaklarında gezinir. Yedi bilgeden biri Thales. Herkes bilge olamaz. Şimdi bilge ile filozof arasında da fark var. Bilge düşündüğü şeylerin içinde bütün bir yaşam boyu yaşayan kişidir. Yani yaşamda tutarlılığı olan kişidir. Ama filozoflar sadece zihinde bir tutarlılık ararlar. Bazen davranışlarındaki çarpıklıklar bu yüzdendir, bilgelerde bir çarpıklık yoktur. Bilgeler düşündüğü şeyi yaşayanlardır, filozoflarsa bu bilgelerin peşinde olan, özenen, öyle olmak için çabalayan, kitaplar yazan kişilerdir. Thales de bir bilgedir. Yani hem felsefeyi hem hayatı biliyor. Düşünsenize böyle bir hocanız, amcanız, abiniz, bir büyüğünüz var. Şimdi ona neler sormazdık değil mi? Dünya nasıl meydana geldi? En iyi yaşam nasıldır? Nasıl mutlu olabilirim? Mutsuz bir hayat yaşıyorum, bana mutluluğu anlat. Hepsini size söyler ama bugün bu soruların hepsine cevap verecek kişi yok artık. Ama bu bilgeler böyle kişiler. Yani hem nereden geldiğimizi, dünyanın nasıl olduğunu, o kozmolojisinin nasıl oluştuğunu söyleyecek hem de insan olarak nasıl mutlu olurum sorusunun cevabını veren bir kişi olacak.

BÜTÜN BİLGELERİN BİLGE OLMANIN NEDENLERİ VAR

Ve bu Thales bir problemi çözerken yanına bir genç geliyor. Üçayak bulup denizden çıkartmış Demişler ki: “Bunu gidin Thales’e verin çünkü o en bilge, en çok ona yakışır.” O da bunu almış demiş ki: “Başka bilgeler var. Mesela Prieneli Bias var. Eğer “Bias yanınızdaysa adalet yerini bulur” sözü onun için söylenmiştir. “Bias varsa yeryüzünde adalet de vardır.” Sokrates de bilgeydi, o hiçbir şey bilmediğini bildiği için bilgeydi. Bias adaletli olduğu için bilgeydi. Thales’in de başka nedenleri var. Yani bütün bilgelerin bilge olmanın nedenleri var. Homeros’un Odysseia destanı, bir de İlyada diye bir başka destanı var. İşte o İlyada destanında. Paris, Helen’i kaçırıp Troya’ya götürüyor ve savaş patlıyor. İşte bu üçayak Paris, Helen’i kaçırırken Troyalıların eline düşmesin diye denize atılmış. O bulunmuş. O da demişler ki işte “en bilgeye verelim.”. Thales demiş ki: “Ben bilge değilim.” Bunu Apollon’a verin demiş, Delfi’ye götürmüşler.

ÖLÇÜYÜ AŞMA, AŞIRILIĞA KAÇMA, KENDİNİ TANI

Yedi bilgeden biri olmak kolay değil. Onlardan biri Milet’te yaşıyor. Bakın Delfi’ye gidenler orada bir kahine gidiyor. Kafası bükük “Seçilmiş kişi ben miyim? Emin olmak için geldim” dediğinde, kafasını kaldırdığında şu yazı var: “Kendini tanı.” Bu Thales’in bir sözüdür. Başka sözleri de var Thales’in. Örneğin “ölçüyü aşma”, “aşırılığa kaçma”, “kendini tanı”. Bunlar bugün için çok basit sözler ama belki de en zor hayata geçirilen sözler. Şimdi bu ölçüyü aşmak o kadar önemli ki. Odysseia’da anlatılıyor, kadar ölçüyü aşıyorlar ki kente giriyorlar çoluk çocuk kim varsa kesiyorlar. Bütün tanrı heykellerini parçalıyorlar. Yani bir kenti kazanabilirsin ama o kente böyle zulmedemezsin. Odysseia yolculuğu 10 yıl sürecek. Agamemnon başkomutan döndüğünde karısı tarafından öldürülecek. Yani başlarına her bela gelecek. Yani aşırılığa kaçan kim varsa başına bela gelecek. Ve o zaman da “aşırılığa kaçma” sözü bugün insanlığa ne kadar da önemli bir sözle motto olarak duruyor değil mi? Ve bu söz Thales’indir. Kutsal kitabımızda da “kendini tanıya, “Rabbini de tanır” der. İnançlardan bütün felsefi dizgelere, inananlardan bütün inançsız alanlara kadar kendini tanımanın insandaki meziyeti ve haysiyete vurgu vardır. Bu çok önemlidir ve bu Milet’ten çıkmıştır. Bakın bugün aynı seslenişi 12. yüzyılda Yunus Emre’de gördük. “Kendini bil” diyor. Kendini tanımanın en büyük erdem olduğunu söyleyen başka filozofları da gördük.

SORGULAMAK ÇOK ÖNEMLİ

Milet aynı zamanda tanrıların sahneden çekildikleri yer. Şimdi Zeus yıldırımlar gönderir, Poseidon elinde üç başlı tırmığı yere vurduğunda yeryüzü sallanır, depremler oradan gelir. Ama ilk defa Miletliler gördükleri gerçeğin kendilerinin gerçeği olduğunu düşündüler. İlk defa yaşandı bu, bir bakış açısı değişti. Bugün bakış açılarını da değiştirmek çok zor. Hani Einstein’ın bir sözü var ya “Ön yargıları değiştirmek bir atomu parçalamaktan daha zor.” Bunu örneklendireyim: Thales bir gece kafasını kaldırıp gökyüzüne baktığında yıldızları gördü. Hepimiz yıldızları görüyoruz. Ama o Küçük Ayı Takımyıldızını gördü. Onun hemen ucunda Polaris var, Kutup Yıldızı, sonra Çoban Yıldızı var. Yönlerini denizciler bunlara bakarak bulur. Mitoloji şöyle anlatıyor hikâyeyi: Zeus o Büyük Ayı’yı sevdiği kadına kadını Büyük Ayı’ya yanındaki Arkas’ı da Küçük Ayı’ya çeviriyor. Mitler bunu söylüyor. Ama Thales kafasını kaldırıp “Bunun adı şudur, şunun adı budur.” Rasyonel olarak adlarını verdi, yani sorguladı.

ELEŞTİRİDEN YOKSUN OLMAK, SORUDAN YOKSUN OLMAKTIR

Yani bugün düşünsenize o konfor alanlarımızdan çıkıp alışık olduğumuz bilgileri hangimiz gerçekten sorguluyoruz ki? Hangimiz gerçekten eleştiriden geçiriyoruz? Alışkanlıkları eleştiriden geçirmek hiç kolay değildir. Bir de yüzyıllarca sürmüşse bakış değişikliği çok zordur. Milet ilk defa o geleneksel mitlerin alışkanlıklarıyla bakılan dünyanın bilinebilir olduğunu anladı. Bugün çok basit, bilim çok ileride fakat çok uzakta değil ama. Bir şeyi gördüğü şekilde bugün bile biz açıklamakta zorluk çekeriz. Önümüzde durduğu halde baktığımızda aynı şeye bakıp da farklı görüp farklı farklı düşünürüz? Aynı şeyse aynı düşünmeliyiz deniyordu. Bu eleştiriden yoksun olmak, sorgudan yoksun olmaktır. İşte Miletliler bunu başardılar ve inanılmaz bugün bilim paradigmasını değiştirdiler. Bakın bu aralar okuduğum bir kitap var Schrödinger. Nobel almış bir fizikçi. Onun kedisi vardır, Schrödinger’in kedisi deneyi, çok bilinir. Kitapta “Bizim bugün bildiğimiz ne kadar bilimsel yöntem varsa ne kadar bakış açısı varsa hepsinin kaynağı Milet’tir.” Bunu Erwin Schrödinger söylüyor. Yani bir Nobel almış bir fizikçi küçümsemiyor, “Ne kadar ilkel bakışlar” demiyor. Oradaki sorgulayıcı zihni anlamaya çalışıyor. Bakın bugün yapay zeka geliyor. Yapay zeka geliyor ve gerçek anlamda hepimizin hayatlarını altüst edecek. Altüst edecek. Ve elimizde sadece bizim alt edilemeyecek bir noktamız, becerimiz var. O da ne biliyor musunuz? Merak. Merak bizim insan kalmamıza yetecek. Fakat benim bir kaygımı da söyleyeyim: Bundan da vazgeçiyoruz.

HEP YA ÖYLE DEĞİLSE DİYE SORMALIYIZ

Merak “Ya öyle değilse?” diye sormaktır. Kaç kişimiz “Ya öyle değilse?” diye sordu? Bunu soranlar var tarihte. Örneğin Fatih Sultan Mehmet. Kütüphanesinde Homeros vardı. Müthiş o klasik dillere olan heyecanı kütüphanesine yansımıştı. Bakın herkesin “denizden gelir” dediği gemileri karadan getirdi. “Ya öyle değilse?” sorusunun bir cevabıydı bu ve İstanbul fethedildi. En basit örnek. Yani bugün “ya öyle değilse?” sorusunu sormalıyız. Genç arkadaşlar gerçekten “ya öyle değilse?”yi sorun. Yani bunu sorun, bunu sormaktan çekinmeyin. Bugün eğitimimiz artık bunu kaldıracak düzeyde yani bize zamanında biz bunları söylediğimizde otoriteye karşı çıkmak gibi olurdu ama “ya öyle değilse?” demeniz gerekir. Bakın aynı şeyi Milet’te 2700 yıl önce yine Milet Okulundaki bir düşünür öyle söylemişti. Thales büyük bir bilgeydi ama onun şöyle bir açıklaması vardı: “Her şey sudur. Yani her şey sudan gelmiştir. Dünyayı da su üzerinde durur.” Bakın ne kadar primitif bir düşünce. Olsun, ilk defa rasyonel soru sordukları için felsefe başladı. Ama dedi ki: “Her şey suyun üzerinde.” Arkasından gelen ünlü Miletli düşünür Anaksimandros Hocasına saygıyla dedi ki: “Ya su değilse?” Aynı şey bugün de sorulabilir: “Ya o değilse?” Ne yaptı biliyor musunuz? Suyu çekti yerin altından. Peki yerin altından suyu çekince bugünkü dünyamız ve uzay çıkmıyor mu? 2800 yıl önce hiçbir gözlem, hiçbir teknik araç, hiçbir deney laboratuvar yok. Daha Kopernik’e, Newton’a çok var. Uzaydan fotoğraflarını görüyoruz. Onlara baktığımızda yerküre uzayda asılı.

OLANA SORGULAYICI, BAKTIĞINIZ ŞEYE GENELLEŞTİRİCİ BAKIN

Kötülük olsun diyen hiçbir felsefi akım yoktur. İster Antik Çağ’da, ister Orta Çağ’da, ister Yakın Çağ’da hiçbir felsefi fikir “insanlığın köküne bir de ben kibrit çakayım da yansın” dememiştir. O yüzden insanlığın bu çağrıya kulak vermesi gerekiyor. UNESCO olana sorgulayıcı, baktığı şeye genelleştirici bakmak. Yani genelleştirici derken tek bir şeyden yanlış sonuç çıkarmak değil bir başkasının da deneyimini dinlemek. Biz bugün dinlemeyi bilmiyoruz. Dinle diyor, başkalarının deneyimlerini dinle. İşte Miletliler bunu dinlemişti. Ne yaptılar? Mısır’a gittiler. Orası inanılmaz bir bilgi kaynağıydı çünkü. İşte felsefe el sıkışın, bir araya gelin, birlikte olun çeşitliliklerle, farklılıklarla, zenginliklerle bir arada olun diyor. İşte Milet bize bu zenginliğin ilk kökenlerini veren coğrafya. O yüzden çok değerli. Biz burayı kaybeder ve yeterince anlamazsak bugünkü biz birbirimizin çatıştığı dünyayı daha fazla seyrederiz. O yüzden hocamın anlattıkları, hocamın buradaki kazıları Milet’te dünyaya giden evrensel iletilerin son noktasıdır. Milet’te bir ses burada duyulur, Milet’te bir mesaj burada gelir, buradan yayılır. Dolayısıyla neyin üstünde olduğumuzun farkında olmak gerekiyor ve çoğumuzun farkında olmadığı bir şey öyle ya da böyle gerçekten çok ayrıcalıklı bir coğrafyada yaşıyoruz. Çok ayrıcalıklı, çok farklı, çok zengin.
Sadece dünya üzerinde yaşamak yetmez, dünyayı da yaşamak gerekir. Dünyayı yaşamakla dünyada yaşamak arasında bir fark vardır. Dünyayı yaşadığınızda içselleştirirsiniz ve sorumluluğunu hissedersiniz, yükümlülüğünü hissedersiniz yaşadığınızın. Ama üzerinde yaşamak bir konfor alanıdır size sunulmuştur onu alır yaşarsınız ama yaşayacaksanız o sorumluluğunu alarak yaşayacaksınız. Bakın belki de felsefenin bugünkü en temel vurguladığı şey bu: Sorumluluk. Yaşamasını kendi sorumluluğu üstüne almak, tanımasını kendi sorumluluğu üstüne almak. Kimse bize bir başkası aracılığıyla “seni ben anlatabilirim” diyemez. Kendimizi tanımak ve bu anlamda ölçüyü aşmamak etik anlamdaki mesajlar bir kültürün üstünde bulunmak, bunun kültürler arası karşılaşmaları daha gelecek daha iyi dünyanın kurulmasındaki yaratacağı etkileri anlamak. O yüzden hocamın burada yaptığı her karış iş inanın hepimizin yüreğinde sızısıyla, aklımızda yankısıyla sürmeli. Bakın çok samimi söylüyorum. Yani bu öylesine bir deyim değil. Buradaki olup biteni bizler biraz çalışmalarımıza konu etmeye çalıştık. O yüzden bugünkü toplantı beni çok heyecanlandırdı.

ATİNA’YA FELSEFEYİ ANADOLU ÖĞRETTİ

Denizli’de Hierapolis Antik Kenti var. O travertenlerin hemen arka tarafında bir antik kent Hierapolis. Hierapolis dünyanın ilk defa Stoa dediğimiz insanın gerçekten mutluluğunun nerede olduğunu söyleyen filozofuyla anılır dünyada: Epiktetos. Epiktetos bir köleydi, Marcus Aurelius ise bir imparator. Düşünün bir köleyi bir imparatorla birleştiren bir düşünce nasıl olabilir? Bir imparator kölenin fikirlerinin içine giremez ama öyle fikirler ki onlardan alıntılar yapsam sarsılırız. Gerçek nelere sahip olduğumuzu bilmek, mutsuzluğun sahip olmadığınız şeylerin peşinde koşmak olduğunu uyaran bir bilgeden söz ediyoruz. Diyojen Sinoplu filozof. O elinde fenerle Sinop’ta gündüz vakti elinde fenerle dolaşırken ne yaptığını soranlara “İnsan arıyorum” diyen bir Nasreddin Hoca. Fıçıda yaşayan ama bir gün fıçısına gelen İskender’e “Gölge etme” diyecek kadar da bir imparatoru reddeden kişi. İskender sonra da demiş ki: “İskender olmasaydım Diyojen olurdum.” Bakar mısınız yani imparatorluktan nasıl vazgeçilir, o şatafattan, görkemden. Ama hepimiz ölümlüyüz. Anaksagoras. Anaksagoras bir Urlalı. Urla’daki Klazomenai antik kentinde ilk defa zeytinin işlendiğini biliyoruz. Zeytinyağı ilk defa orada oldu. Orada bir filozof yaşadı. Adının o ya da bu olduğunun önemi yok sadece bu topraklarda doğduğunu bilelim. Atina’ya gidiyor. Atina henüz daha felsefe ile karşılaşmamış. Atina’ya felsefeyi Anadolu öğretiyor. “Güneş bir kütledir” dediği için idama mahkâm ediliyor. Eğer Perikles olmasaydı sonu Sokrates gibi olacaktı. Kaçıyor nereye biliyor musunuz? Anadolu’ya. Hani bugün Atina diyor ya “Felsefeyi de biz doğurduk, demokrasi de bizde, insan hakları da bizde.” Ya Anadolu’ya Lampsakos’a geliyor. Lampsakos Çanakkale’nin Lapseki ilçesi. Yani Anadolu topraklarının o hümanizmini, o birleştiriciliğini, o barışçılığını, o düşünce zenginliğini barındıran yapısına geliyor.

FELSEFE GERÇEKTEN HAYATIN İÇİNDE OLMALI

Muhteşem kent Efes’te Herakleitos yaşadı, “Her şey değişir” diyen biri. Bakın ne kadar basit söz etmiş. Bugün neredeyse bütün düşünce, bütün siyaset o söz üzerinden kendisini buldu. Marx’tan Hegel’e, çağdaş felsefeden Orta Çağ’a kadar. Ben Mevlana’da da izlerini buldum. Bu da ayrı bir konu olsun. Felsefe gerçekten hayatın içinde olmalı. Böyle akademilere, kürsülere, oraya buraya konu olmamalı, hayatın içinde olmalı. Gülen bir yüzde, ağlayan bir çocukta, genç bir adamda, bir kadında, üniversitede de tabii ki kampüslerde olmalı. Felsefe hakikaten kendimiz olmayı, kendimizle barışmayı, çevreyle, dünyayla, toplumla buluşmayı; açık olmayı, diyaloğu istiyor. “Ya sen ne bilirsin?” demekten vazgeçin. Gençler görüyorum, çocuklar görüyorum salonda çok mutlu oldum. “Sen ne bilirsin?” demekten vazgeçin. Şimdi bakın felsefeyi öyle yere indirdik ki az daha başarıyorduk ama yine çabamız sürecek. Çocuklarla felsefe çalışmaları gerçekten çok iyi bir yere geldi. Henüz daha iyi istediğimiz bir yer değil bu. Ama onlara böyle felsefe anlatmıyoruz. Kendini ifade etmeleri, kendilerini demokratik olarak var etmeleri. Bu bir de akademik başarıyı da çok etkiledi çünkü okuma kültürü kazandırıyor çocuklarla felsefe. Çünkü okuma kültürü kazandırmanın bugün şöyle önemi var: Biz sınav ülkesiyiz. Okuduğunu anlamada çok büyük sıkıntılar var. Salonda öğretmen hocalarım var. Uzun metinli soruları çocuklar okumuyor ve yanıtlamıyor. Bu okuma kültürünün eksikliğinden geliyor. Bu çalışmalar bu okuma kültürünü de kazandırır. Hepimizin iğneyi kendimize batıracağımız şeyler var ve bunu felsefe söylüyor. Çok teşekkür ederim sabrınızı zorladım.
Mobil sürümden çık