Bazı trenler yalnızca insan taşımaz; şehirlerin kaderini de değiştirir.
20 Haziran 1961’de Sirkeci Garı’ndan Almanya’ya doğru hareket eden işçi treni, yalnızca İstanbul’dan değil, Anadolu’nun kasabalarından, köylerinden, yoksul sofralarından ve umutsuz bekleyişlerinden de kalkmıştı.
O trenin taşıdığı hikâyenin içinde Çaycuma da vardı.
Çaycuma’dan, Saltukova’dan, Filyos’tan, Perşembe’den, Nebioğlu’ndan, Karapınar’dan ve çevre köylerden nice insan, doğduğu yerde yeterli iş ve gelecek imkânı bulamadığı için Almanya yoluna düştü. Kimi maden ocaklarına, kimi fabrikalara, kimi ağır işlere gitti. Arkasında anne-babasını, eşini, çocuklarını, köyünü, mahallesini bıraktı.
Çoğunun niyeti birkaç yıl çalışıp dönmekti.
Ama hayat, niyetlerden daha güçlü çıktı.
Gurbet uzadı. Çocuklar Almanya’da doğdu. Torunlar Almanca büyüdü. Bir süreliğine gidilen ülke, zamanla ikinci değil, çoğu insan için yeni yurt haline geldi.
Almanya’da yaz tatilleriyle birlikte gurbet yolu bu kez memlekete çevrildi. Çaycuma’nın sokaklarında Almanya plakalı araçlar yeniden belirdi. Pazarda, çarşıda, kahvede, düğünlerde ve köy yollarında yıllık hasret molasının canlılığı hissediliyor.
Bu görüntü, yalnızca yazlık bir kalabalık değildir.
Bu, 1961’de başlayan büyük göç hikâyesinin Çaycuma sokaklarında her yıl yeniden görünür hale gelmesidir.
Gurbetçiler Çaycuma’ya sadece tatil için gelmezler. Onlar beraberlerinde yılların emeğini, hasretini, biriktirilmiş özlemleri ve iki ülke arasında bölünmüş hayatları da getirirler. Bir ay içinde akraba ziyaretleri yapılır, mezarlıklara gidilir, düğünlere katılınır, evler onarılır, alışveriş yapılır, eski dostlarla hasret giderilir.
Sonra valizler yeniden kapanır.
Çaycuma bir kez daha sessizleşir.
Fakat bu geliş gidişlerin ilçemizin hafızasında bıraktığı iz çok büyüktür. Almanya’ya giden hemşehrilerimiz yalnızca kendi ailelerinin hayatını değiştirmedi; Çaycuma’nın sosyal ve ekonomik yapısını da etkiledi. Yapılan evlerde, okutulan çocuklarda, kurulan işlerde, genişleyen ufuklarda bu göçün izi vardır.
Ancak bu hikâyeyi sadece başarı hikâyesi olarak okumak eksik olur.
Çünkü gurbetin bedeli de ağırdı.
Birinci kuşak, dilini bilmediği bir ülkede ağır şartlarda çalıştı. Yalnızlık çekti. Ayrılık yaşadı. Çocuklarını bazen yanında, bazen geride büyüttü. İkinci kuşak iki kültür arasında kimlik aradı. Üçüncü ve dördüncü kuşak ise artık Almanya’da kök salmış olsa da memleketle bağını koparmamaya çalışıyor.
Çaycuma işte bu iki dünya arasında kurulan köprünün adıdır.
Buradan gidenler Almanya’da çalıştı, üretti, hayat kurdu. Ama memleket fikrini hiçbir zaman tamamen geride bırakmadı. Her yaz dönüşler biraz da bunun içindir. Çaycuma’ya gelmek, sadece doğulan yere gelmek değildir; çocukluk kokusuna, aile hatırasına, mezar taşlarına, düğünlere, bayramlara, eski dostluklara dönmektir.
Bugün Almanya’dan gelen hemşehrilerimize bakarken yalnızca “gurbetçiler geldi” dememeliyiz.
Onların gelişi, bize Çaycuma’nın dünyaya açılan hikâyesini de hatırlatır.
1961’de Sirkeci’den kalkan Almanya Treni çoktan son durağına vardı. Ama o trenin başlattığı yolculuk hâlâ bitmedi. Bugün o yolculuk, Almanya plakalı araçlarla Çaycuma sokaklarında, köy meydanlarında, aile sofralarında ve yaz akşamlarında devam ediyor.
Çünkü bazı yolculuklar garlarda bitmez. Bazı yolculuklar, Çaycuma’nın ortak hafızasında kuşaktan kuşağa yaşamaya devam eder.
